fa نگاهی به نظریه‌ی ذمّه (1) در فقه اسلامی (مفهوم و ویژگی‌ها) تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">نظریه‌ی ذمه در فقه اسلامی، خاستگاه و پایگاهِ بسیاریِ نهادها (مانند: شخصیت حقوقی و اهلیت وجوب) و مسایل فقهی (معاملات با مال کلی) است. فقیهان مذاهب اسلامی (جعفری، حنفی، مالکی، شافعی و حنبلی)، در مفهوم آن، دیدگاه‌های گوناگونی را طرح کرده‌اند. این نوشته با روش توصیفی- تحلیلی، و گردآوریِ مطالبِ کتاب‌خانه‌ای، و به هدف تقریب دیدگاه‌های مذاهب معروف اسلامی در معنای ذمه، و نشان‌دادن حاکمیت روح واحد بر ماهیتِ مسأله، تلاش، ورزیده است که دیدگاه فقیهانِ مسلمان (انکار ذمه، ذمه به معنای ذات انسان، صفت انسان، معنایی در انسان، و فضای فرضی برای تعهدات کلی در شخص) را به‌میزان توان در این زمینه به‌بازکاوی و بازاندیشی سپارد، و مفهوم ذمه را به &laquo;ظرف اعتباریِ حقوق و تعهدات مالی و غیر مالیِ رمزی و وضعی در شخص&raquo;، مجمع عمومی و فضای سازگاری تمام نظریه‌هایی این وادی شناسد.</div> <div style="text-align: justify;">The theory of dhimma in Islamic jurisprudence constitutes the foundation and basis of numerous legal institutions&mdash;such as legal personality and capacity for obligation&mdash;as well as various juristic issues, including transactions involving generic property. Jurists of the major Islamic schools (Ja&lsquo;fari, Hanafi, Maliki, Shafi&lsquo;i, and Hanbali) have presented diverse perspectives regarding its conceptual nature. Employing a descriptive&ndash;analytical method and relying on library-based sources, this study aims to bring the views of the well-known Islamic schools closer together concerning the meaning of dhimma and to demonstrate the existence of a unifying underlying spirit governing the essence of the concept. To this end, it re-examines and re-evaluates the positions of Muslim jurists&mdash;ranging from the denial of dhimma to its interpretation as the human essence, a human attribute, a meaning subsisting in the human being, or a hypothetical space for general obligations within the person. Ultimately, the study identifies dhimma as an &ldquo;abstract legal container for symbolic and normative financial and non financial rights and obligations within the person,&rdquo; a comprehensive framework capable of reconciling all major theories in this field.</div> ذمه, اهلیت وجوب, نفس انسان, صفت حقیقی, وصف اعتباری, فضای فرضی تعهدات Dhimma, capacity for obligation, human essence, real attribute, legal construct, hypothetical space of obligations 3 29 http://srqjl.knu.edu.af/browse.php?a_code=A-10-51-3&slc_lang=fa&sid=1 Seyed Yaqub Arefi سید یعقوب عارفی Arifi.edu.af@gmail.com Yes Academic Staff Member, Department of Law, Faculty of Law and Political Science, Khatam al Nabieein University کادر علمی دیپارتمنت حقوق، پوهنحی حقوق و علوم سیاسیی، پوهنتون خاتم النبیین (ص)