fa نقش علم قاضی در اثبات جرم با رهیافت فقه مقارن با تأکید بر حقوق افغانستان تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">علم قاضی به‌عنوان یکی از ادله اثبات دعوی و راه‌های ثبوت جرم مورد نظر فقه و حقوق اسلام است و ازآنجایی‌که خاستگاه اصلی قوانین موضوعه افغانستان، فقه می‌باشد، ضروری می‌نمود تا اساس و قلمرو علم قاضی و کیفیت استناد و صدور حکم بر طبق آن از جهت فقهی و حقوقی بررسی شود. هدف این تحقیق، تحلیل داده‌های فقهی براساس فقه مقارن و رویه‌های نظام حقوقی افغانستان در حوزه اعتبار علم قاضی با اتخاذ شیوه تحقیق توصیفی تحلیلی است. &nbsp;یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که نظر مشهور فقهای امامیه با استناد به ادله عقلی و نقلی (آیات، روایات و اجماع) بر پذیرش علم قاضی در اثبات جرم، میان فقیهان معروف شده است. البته امام معصوم(ع) می‌تواند طبق علم شخصی خود حکم کند؛ ولی درباره قاضی غیرمعصوم بین فقیهان اختلاف‌نظر وجود دارد. شماری از فقیهان که شاید مشهور نیز باشند، بر این عقیده‌اند که قاضی در همه جرائم اعم از حق‌الله چون زنا و سرقت و حق العبد چون قصاص و قذف می‌تواند به علم خود عمل کند. نظر مشهور فقیهان متأخر اهل‌سنت، عدم‌اعتبار علم قاضی در حق‌الله و حق العبد می‌باشد؛ ولی در عبارت‌های برخی دانشوران جدید و معاصر اهل‌سنت و همچنان موضع‌گیری نظام حقوقی افغانستان، اعتبار علم قاضی در قضایایی استفاده می‌شود که خود بدان‌ها علم پیدا کرده است؛ زیرا زیرا این علم در مقایسه با دیگر ادله اثبات، قوی‌تر از علمی است که ازطریق دیگر شیوه‌های اثبات به دست می‌آید.</div> <div style="text-align: justify;">The judge&#39;s knowledge is one of the pieces of evidence for proving a claim and ways of proving a crime in Islamic jurisprudence and law, and since the main origin of Afghanistan&#39;s statutory laws is jurisprudence, it was necessary to examine the basis and scope of the judge&#39;s knowledge and the quality of citing and issuing a ruling according to it from a jurisprudential and legal perspective. The purpose of this research is to analyze jurisprudential data based on contemporary jurisprudence and the procedures of the Afghan legal system in the field of the validity of a judge&#39;s knowledge by adopting a descriptive-analytical research method.<br> The research findings show that the famous opinion of Imamiyya jurists, citing rational and narrated evidence (verses, narrations, and consensus), on accepting the judge&#39;s knowledge in proving crimes, has become well-known among jurists. Of course, the infallible Imam (a.s.) can rule. according to his personal knowledge, but there is a difference of opinion among jurists regarding an infallible judge. A number of jurists, who may be famous, believe that a judge can act on his own knowledge in all crimes, including the rights of Allah, such as adultery and theft, and the rights of the servant, such as retaliation and slander. The famous opinion of the later Sunni jurists is that the knowledge of a judge is not valid in the rights of Allah and the rights of the servant. However, in the statements of some modern and contemporary Sunni scholars and also the position of the Afghan legal system, The validity of the knowledge of a judge is used in cases that he has acquired. knowledge of himself. Because this knowledge is stronger than the knowledge obtained through other methods of proof compared to other evidence</div> ادله اثبات, علم قاضی, حق‌الله و حق العبد, فقه مقارن, جرائم, حقوق افغانستان Evidence of proof, knowledge of a judge, rights of Allah and rights of the servant, contemporary jurisprudence, crimes, Afghan law 43 62 http://srqjl.knu.edu.af/browse.php?a_code=A-10-54-1&slc_lang=fa&sid=1 Ali Ahmad Rezaie علی‌احمد رضایی aliahmadrezaee251@gmail.com Yes Khatam Al-Nabieen University دانشگاه خاتم النبیین(ص)